De kuil begint in hun verbeelding steeds meer de vorm van een graf te krijgen

'Ik heb een fascinatie voor gewone mensen'

Regisseuse Saskia Huybrechtse kiest niet voor de gemakkelijke weg. Maakte ze vorig jaar een voorstelling over en met gedetineerde vrouwen, nu zet ze asielzoekers op de planken in Honolulu, een toneelstuk over ontheemding.

Vrijdag 27 februari 2004

HONOLULU VERTELT het verhaal van het echtpaar Cees en Ankie, die in een kerk onderdak bieden aan vluchtelingen. Na zich drie jaar lang bekommerd te hebben omasielzoekers uit de hele wereld wil Cees ermee ophouden. Dat was immers de afspraak. Maar Ankie is inmiddels Zo verknocht aan haar gasten dat stoppen voor haar geen optie is. Er melden zich
steeds weer nieuwe mensen - die kun je toch niet in de kou laten staan?
Daarmee staat het echtpaar symbool voor de houding ten opzichte van vluchtelingen. Huybrechtse probeert te laten zien wat er leeft onder veel Nederlanders. "Cees is een beetje de weg kwijt in zijn eigen land. Hij voelt zich niet meer verbonden met de mensen om zich heen. Waarom moeten wij al die mensen allemaaI opvangen, denkt hij, maar hij durft dat bijna niet hardop te zeggen. Hij voelt zich vaak net zo ontheemd als zijn gasten."
Toen Huybrechtse vorig jaar bedacht een theatervoorstelling over en met asielzoekers te maken, wist ze dat ze een actueel onderwerp te pakken had. Maar dat een nationaal asieldebat over het beleid van minister Verdonk van Vreemdelingenzaken zou uitbreken, had ze niet kunnen voorspellen.

CNN


Huybrechtse: "Vorige week zag ik op CNN een item over het Nederlandse asielbeleid. In het buitenland vraagt men zich af wat er in godsnaam gebeurt in het vrije Holland. Er werd gesuggereerd dat Nederlanders bang zijn te worden opgeslokt door Europa en hun eigen identiteit te verliezen. Het gevolg is dat we nationalistischer worden. Dat is ernstig, maar niet eens zo raar gedacht."
Is haar een voorstelling dan een politiekpleidooi voor meer medemenselijkheid? "Nee, ik ben geen politiek theatermaker. Ik ben veel meer geÔnteresseerd in de levens van deze mensen. Wat maken vluchtelingen mee als ze in een totaal ander land terechtkomen?"

Acteurs

Om antwoord te krijgen op haar vragen, vroeg ze asielzoekers mee te spelen. Arikie en Cees zijn acteurs, maar veel van de andere 'rollen' worden gespeeld door vluchtelingen. Een volledig professionele cast voor dit project wilde Huybrechtse niet. "Ik heb nou eenmaal een fascinatie voor gewone mensen. Het is hun schoonheid, kwetsbaarheid en vooral authenticiteit die ik wil laten zien in een theatercontext. Alleen acteurs vind ik niet interessant. Natuurlijk kun je ook een acteur vragen te spelen dat hij uit Rwanda komt, maar dan ontbreekt snel de kwetsbaarheid. En ik mis de taal. Een Servisch accent leer je niet zomaar aan. Een stoere Hollander die doet alsof hij een ServiŽr is, is toch iets anders dan een echte ServiŽr." Zoals ze bij een eerder stuk over het leven in de gevangenis met echte gedetineerden werkte, haalt Huybrechtse in Honolulu nu opnieuw letterlijk de realiteit het theater in. De personages van de asielzoekers zijn gebaseerd op hun persoonlijke levens. "De mooiste verhalen krijg je tijdens de lunch en de koffie. De twee meiden uit Liberia en Rwanda spelen rollen die dicht bij henzelf liggen. Natuurlijk moet er ook een boel fictie in, anders wordt het te persoonlijk om te spelen. Daarom heb ik hun rollen uitvergoot." "Natcha uit Rwanda heeft haar man verloren. Hij is tijdens de genocide vermoord. Als ze dat koud zou vertellen, wordt het te pijnlijk. Daarom heeft ze nu een trouwjurk bij zich. Welke vluchteling neemt nu een trouwjurk mee? Als haar gevraagd wordt hoe haar trouwdag was, vertelt ze dat haar man een week voor hun huwelijk is vermoord. Daarmee heb ik het een theatrale vorm gegeven, en dat maakt het gemakkelijker te vertellen."

Huybrechtse wil voortdurend weten waar het theater ophoudt en waar de werkelijkheid begint. Om nog meer met de werkelijkheid te kunnen spelen, besloot ze de voorstellingen in kerken in Nederland op te laten voeren. "Ik streef naar een zo realistisch mogelijke invulling van een fictief scenario. De kerk is toch een plek waar vluchtelingen opgevangen worden. Bovendien hebben kerken van nature sfeer;"
De praktijk was soms weerbarstiger, vooral in grote kerken: "In zo'n grote ruimte kunnen speIers zich lastig verstaanbaar maken en valt ook het decor een beetje weg. Soms werden we ongewild een grotezaalproductie."

Honolulu, vandaag en morgen om 20.30 uur in de Oranjekerk in Amsterdam. Van Ostadestraat 151.
Zie ook www .parelsvoordezwijnen. com

MERIJN HENFLING

FOTO: MARCO VAN HAL